Kuifje in Afrika

 

Bij wat opruimen op zolder, omdat er plaats gemaakt moet worden ussen mijn boeken, stuit ik op mijn volledige verzameling Kuifjes. Ik heb ze nooit weg willen doen.

Ik blader wat in ‘Kuifje in Afrika’, bijna honderd jaar geleden voor het eerst gepubliceerd.

Er is veel veranderd. ‘Kuifje in Afrika’ kan al lang niet meer. Ik zie dat, snap dat, weet dat, en tegelijkertijd blijf ik het jongetje dat op mijn tiende bij ome Walter en tante Truda Kuifjes mee naar huis kreeg. De vreugden uit mijn kinderleven.

Ik weet niet of het er allemaal beter op geworden is. Er is nog veel niet oké in Afrika. In de hele wereld trouwens. Maar ik ga dat niet meer verbeteren.

En zo berg ik mijn Kuifjes weer op.

Eric en Jula in volle liefde

 

Eric Isenburger, “Jula”, 1929

Ik heb nog een boek liggen van de Amerikaanse journalist Varian Fry (1907-1967), wat ik nog niet gelezen heb, over hoe hij zo’n tweeduizend Joodse vluchtelingen vanuit Marseille via de Pyreneeën hielp ontsnappen aan de nazi’s, naar Spanje en van daaruit verder.

Onder hen was de fauvistische kunstschilder Eric Isenburger en zijn vrouw Jula Elenbogen, die danseres en later choreografe was. Ze leerden elkaar in Frankfurt kennen in het voorjaar van 1925, toen Jula nog geen achttien jaar oud was. Eind 1927 trouwden ze. In de jaren dertig rangschikten de nazi’s zijn werk onder Entartete Kunst, hij vertrok met Jula naar onder andere Parijs, Zweden en uiteindelijk Zuid Frankrijk. Hij raakte daar bevriend met Pierre Bonnard, bewonderde Edouard Vuillard en werd beïnvloed door Cezanne. Hij leefde echter voor Jula, die hij talloze malen portretteerde. In volle liefde.

Eind 1940 was hij met Jula een van de eerste die via Fry naar Spanje ontkwam, waarna het echtpaar doorreisde naar de Verenigde Staten. Hun carrière’s kwamen daar echter maar moeizaam weer van de grond, hoewel er in recente jaren sprake is van een wat verhoogde aandacht. Laat ik er een beetje aan bijdragen, met enkele portretten en een foto die Eric van Jula maakte in hun Europese periode. Omdat ze het beiden verdienen.

En het boek van Fry ga ik nog wel eens lezen.

        

 

Kleine overwinning

 

Herbert James Gunn, “Gwendoline Sylvia, vrouw van de kunstenaar”, 1925

En dus gun ik haar 

          die kleine overwinning

          die haar goed doet

  en mij ook 

     omdat het haar 

een genoegen verschaft.

Want zo ben ik

en zij ook

en zo houden we het 

samen 

        al tijden 

                 overeind.

Page-hits

 

Lotte Rönquist, “Meisje poetst het venster”, 1889

Even een korte reflectie op mijn eigen schrijverijtjes hier. Ik zit intussen op zo’n tweeduizend stukjes vanaf eind 2017, ongeveer net zoveel als lemma’s die ik schreef voor Wikipedia. In het voorbije jaar kreeg ik zo’n vijftigduizend page-hits, niet van mezelf, waar dat er in de eerste jaren nog maar enkele tientallen per dag waren. Vanaf 2023 schoot dat exponentieel omhoog.

Waarom doe ik dit? Ben ik blij met al die page-hits?

Voor die eerste vraag verwijs ik naar Godfried Bomans : “de beloning van het schrijven zit hem niet zozeer in de beloning van de uitgever (want die is te verwaarlozen), maar in de enorme voldoening die u hebt als u, na lang zoeken, dat wat u wilt zeggen, geformuleerd hebt, zodat de huid van het woord strak om het begrip zit.”

Een torentje voor de eeuwigheid, zei Nescio, vanuit een andere insteek. Niet alles mag verloren gaan.

Maar dat verhoudt zich dan weer vreemd met het ongemak dat ik voel bij al die page-hits, hoe weinig echte lezers het ook mogen zijn. Ik voelde me beter bij die enkele tientallen van eerder dan bij die honderden van nu per dag. Ik weet niet goed wat ik ermee aan moet. Heb geen idee wat ik me daar bij voor moet stellen. Het zal ook wel met Google te maken hebben. Ik wordt sneller gevonden, maar dat voelt ook ongemakkelijk. Het maakt me voorzichtiger ook. Niet iedereen hoeft alles te lezen.

Misschien moet ik toch eens een ander medium zoeken. Of een boek gaan schrijven. Maar schrijven zal ik blijven doen. Omdat ik niet anders kan. Waarmee ik weer terug ben bij de waarom vraag.

Festival

Oskar Moll (1875-1947), “Interieur met kat en plant”, z.j.

Reuzeroodje

                              rode reus

Reuzen rode 

                             rare neus

Reuze rommel

                                 rode frietjes

Rode trommel 

                                  reuze grietjes

Heel veel

                                                      rode reuzen neuzen liedjes

Hoor je op het platteland.

Tijdelijkheid

 

Félix Vallotton, “Gezicht op Honfleur”, 1911

Ik lees weer een boekje van Paul van Tongeren. Over tijd en ons identiteitsbesef, een thema dat me interesseert al vanaf ik de eerste keer “De toverberg” las, en waarschijnlijk al eerder.

Paul van Tongeren definieert, met Nietzsche en Kierkengaard, de identiteit van een mens als een wezen dat zich moet verhouden tot zijn eigen tijdelijkheid.

Eigenlijk is het verbazingwekkend hoe goed wij mensen ons nog kunnen voelen in het zicht van een altijd dichter naderend einde.

Hij vergeet in te gaan op het meest wezenlijke, namelijk dat we dit doen door ons te richten op het voortbestaan van onze soort, van onze gemeenschap, onze kinderen, en daarmee altijd in relatie tot de ander, ook inseksuele zin. Die drijfveer is essentiëler dan filosofen vaak vermoeden, waarmee we weer terug zijn bij Freud. Bij zijn drijfveer, zijn doodsangsten.

En waarmee ik dus weer terug ben bij mezelf, en mijn eigen tijdelijkheid na een keer of drie “De toverberg” te hebben herlezen.

Boekenpsychologie

 

Ilja Masjkov, “Stadje in Zwitserland”, 1914

Ik heb vakantie en lees mooie boeken. Veel boeken lezen maakt je een beter psycholoog. Natuurlijk moet je ook wat dingetjes leren, wat interventies in je rugzakje hebben, af en toe moet je ook iets kunnen doen met je cliënten, maar wie nooit een goed boek leest, literatuur, zal nooit een top psycholoog worden.

Dat is een overtuiging. Waarmee ik niet wil zeggen dat ik een top psycholoog ben omdat ik veel heb gelezen. Ik blijf een bescheiden jongen natuurlijk.

Kloppend gevoel

 

De Kumbh Mela (kruikenfeest) is een groots religieus feest van het hindoeïsme. Het is een soort bedevaart die in zijn volledige vorm eens in de twaalf jaar wordt gehouden en geldt als de grootste verzameling van mensen in de wereld. Begin 2025 trokken naar schatting zo’n 400 miljoen hindoes naar de Noord-Indiase stad Prayagraj voor rituele baden in de aldaar samenvloeiende rivieren Ganges en Yamaha om hun zonden af te wassen en om deel te nemen aan optochten. Ik ben er nooit geweest en denk ook niet dat ik ooit plannen zal maken om het mee te mogen maken.

Doorgaans blijf ik liever dichter bij huis tijdens vakanties. Ik was in het Italiaanse Lucca en bezocht een fototentoonstelling van Stefano Lotumolu, een Italiaan die zicht bij voortduring mengt onder vreemde culturen. Hij was ook bij de Kumbh Mela van 2025 en maakte bovenstaande foto van 25 tijdelijke ponton bruggen die de bedevaartgangers ordelijk over de rivieren moeten geleiden. Hoe chaotisch de bedevaart ook kan zijn (in het gedrang komen ook talloze mensen om), het beeld trof me door de orde en eenvoud die het uitstraalt. Orde en eenvoud die je alleen ervaart als je afstand neemt, naar de foto kijkt, niet als je ertussen staat.

Ik ben een toeschouwer, op zoek naar het kloppend gevoel. Dat lukt niet door erin te duiken.

Verbaliseren

 

Camille Corot, “Pad onder de bomen in het voorjaar”, 1860-1870

Let’s say you pick up a rock and throw it. And in a a midflight you give that rock conciousness and a rational mind. That little rock Will think it has free will and will give you a highly rational account of why it has decided taking the way it is taking.

Thomas Wolfe

Laten we zeggen dat je je ongelukkig voelt en je bent een mens, ga mij nu maar eens gedetailleerd vertellen waarom je je ongelukkig voelt.

Wolfe raakt een belangrijk principe van de psychologische praktijk. We willen alles verbaliseren.

Het valt niet altijd mee een mens te zijn. Soms lukt het ook gewoon niet.

Denken wat je voelt

 

P.S. Kröyer, “Lunch in Civita d’Antino”, 1890

Mensen die zichzelf graag als weldenkend zien zeggen dingen als: “Het is onzin om alle Marokkanen over één kam te scheren, over Marokkanen denk ik niet positiever of negatiever dan over autochtonen”. Ook ik beschouw mezelf graag als weldenkend en zou zoiets gezegd kunnen hebben. Het zijn gangbare gedachten in de kringen waarin ik verkeer. Het is hoe ik wil denken.

Nu heeft Nederland midden in de nacht op het WK voetbal verloren van Marokko. Ik had de wedstrijd opgenomen en wilde het in de vroege ochtend terugkijken. Een mens heeft ook zijn slaap nodig. Nog voor ik wakker was hoorde ik buiten al getoeter en wist ik al hoe laat het was. En nog terwijl ik in bed lag betrapte ik mij op gedachten die ik niet wil hebben: “we” hebben verloren, zoals Mart Smeets het uitdrukte, maar blijkbaar plaatsen de Marokkanen zich zelf nog altijd buiten de “we”. Wil je Nederlander zijn of niet? En nog wat van die gedachten erachteraan.

Wat ik wil denken is blijkbaar niet altijd wat ik voel. Als de omstandigheden daar zijn verandert mijn opinie, blijkbaar. Nederland heeft verloren van Marokko, Marokkanen toeteren, ik hoef dat niet te controleren. Maar toch ben ik zo verkeerd nog niet, blijf ik volhouden. Morgen is de teleurstelling voorbij en de gedachtes ook. En ga ik weer gewoon aan het werk. Als psycholoog heb ik er sowieso geen last van. Dat is geen gedachte maar dat meen ik uit de grond van mijn hart. Iedereen is me allemaal even lief. In het individuele wordt iedereen gelijk