"Verborgen in een lange tekst zijn er misschien drie regels die er echt toe doen."
(Alexander Kluge)
Doorheen de mist van vergeten nieuwsberichten komt soms iets bovendrijven dat je raakt. Bij toeval kom ik erachter dat Alexander Kluge in maart dit jaar is overleden. Ik heb een boek van Kluge, “Lente met witte vlaggen”, waarin hij het strategisch volledig zinloze bombardement van de geallieerden op Halberstadt vanuit meerdere perspectieven belicht. Het was april 1944, toen de oorlog allang was beslist. Kluge sterkte me in de opvatting dat er geen andere waarheid bestaat dan de individuele waarheid. Dat ieders waarheid evenveel waard is, of misschien wel even weinig. Kluge liet me ook zien hoe mensen in tijden van catastrofe vast blijven houden aan gewoontes en rituelen, tot in het absurde toe, alsof een enorme verwoesting nooit ineens tot het bewustzijn ons doordringt. Zo zal het ook gaan als we er ooit zelf mee te maken krijgen.
Kluge laat ook de veerkracht zien, die daarmee verwand is.
Alexander Kluge heeft niet voor niet geleefd. Al is het maar omdat hij bijgedragen heeft aan mijn waarheid. Voor wat die ook waard moge zijn.
"De vernietiging regeert, maar de eigenzinnigheid van de mensen is taai."
