Lilith

 

Dante Gabriël Rossetti, “Lady Lilith”, 1866-1873, 98 x 86 cm, Delaware Art Museum Wilmington 

Lady Lilith is op de eerste plaats een typisch Rossetti-portret van een mooie maar afwezig en emotieloos ogende dame, waarbij de kunstschilder een wankel evenwicht tussen afstandelijkheid en betrokkenheid creëert. De figuur van Lilith neemt opvallend veel ruimte in, dringt tegen de randen van het beeldvlak en lijkt bijna uit de ruimte te barsten. Als gebruikelijk maakt Rossetti nauwelijks gebruik van perspectivische diepte: de rozen rechtsachter en het in de spiegel weerspiegelde gebladerte lijken niet verder weg dan de vaas op de voorgrond en de leuning van de stoel. Het lichaam vertoont in het platte vlak een bijna onmogelijke draaiing, die zich herhaalt in het golvende haar en het gewaad. Kleuren op de achtergrond zijn even intensief weergegeven als op de voorgrond.

In combinatie met de levensgrote afmetingen van de figuur creëert Rossetti zo bewust een gevoel van nabijheid, alsof het model in de ruimte van de kijker zelf binnendringt. Het lijkt of het perspectief binnenstebuiten is gekeerd en uit het schilderij steekt, in plaats van te verdwijnen in de denkbeeldige diepte van de afbeelding.

Lady Lilith is echter meer dan alleen een typisch Rossetti-portret van een mooie dame. Het werk kan geïnterpreteerd worden in meerdere lagen, waarbij het onderwerp en de betekenis van het schilderij in een aantal fases is ontstaan. Al in 1864 maakte Rossetti enkele schetsen voor een eenvoudig tafereel van een schone dame die haar toilet maakt. In 1866 begon hij het onderwerp echter te associëren met het obscure motief van Lilith, volgens de Talmoeidsche traditie de eerste vrouw van Adam, nog voor de schepping van Eva. Hij werkte het schilderij uit met zijn muse Fanny Cornforth als model. Tegelijkertijd vroeg hij zijn broer Michael om vier verzen uit Goethes Faust over te schrijven die verwezen naar Liliths weelderige haar en werkte dat motief uit in een eigen sonnet, zoals hij vaker gedichten schreef bij zijn schilderijen:

Zij was de eerste vrouw in Adams leven,
De heks - tot Eva hem werd toevertrouwd.
Haar haar was, zegt men, van het eerste goud,
Haar mond - nog voor de slang - in kwaad bedreven.
<...>
Zodra een jongeling je schoonheid looft,
Beheks je hem: je knakt zijn fiere hoofd,
En wurgt zijn hart met een zo'n gouden haar.

Omdat ik een zwak heb voor afbeeldingen die gekoppeld zijn aan een gedicht of verhaal vandaag maar deze, geleend van Wikipedia, daar door mij om dezelfde reden ooit toegevoegd.

Zo mooi wordt het tegenwoordig zelden nog gebracht.