 |
| Joop Moesman, “Het gerucht “, 1937-1941, 120 x 105 cm, privé bezit erven Heineken |
“Het gerucht” is Joop Moesman meesterproeve. Zelf noemde hij het ‘mijn eigen Nachtwacht’. Zijn Grande Odalisque. Een meesterstuk. Voor mij is hij geslaagd. Meer dan…
Een naakte dame op de fiets met een viool op de bagagedrager, ze fiets door een verlaten straatje in Utrecht, door Moesman gemodelleerd naar een foto van zijn vader, die tekenaar, lithograaf en fotograaf was. Het werk past met zijn beklemmende sfeer natuurlijk geheel in de stijl van het surrealisme, waarbinnen Moesman als een grootheid geldt, maar de symboliek ontgaat me een beetje. Het internet verwijst naar de titel en ziet de vrouw als een gerucht dat als een lopend vuurtje door Utrecht snelt. We zien geen gezicht hetgeen de anonimiteit van het gerucht moet onderstrepen. Zelf zoek ik het wat meer in Freudiaanse motieven, de spanning tussen ongebreidelde seksuele verlangens en het beklemmende burgerlijk-kerkelijke fatsoen van het toenmalige Utrecht, hoewel Moesman dergelijke verklaringen altijd verwierp: “over schilderijen moet je niet lukken, die moet je zien”.
Ook voor Het gerucht moeten we volgens Moesman niet in het onderbewuste zijn: ‘Nou, die viool vònd ik op een gegeven moment, de stok ontbrak. ’t Is toch een vrouwelijk symbool, een viool? Die juffrouw is op zoek naar haar strijkstok. Een juffrouw op de fiets, dat is wel wat. Jammer dat ze altijd kleren aanhebben.’ Sterker nog, Moesman kon zelf niet fietsen en werd gefascineerd door de techniek van het wielrijden. Vooral de beweging van vrouwenbillen op het zadel oefende een forse aantrekkingskracht op hem uit.
In 1947 werd het werk op last van de Utrechtse burgemeester nog van een tentoonstelling verwijderd. In 2009 belande het op een derde plaats in een door het Rijksmuseum georganiseerde verkiezing van het ‘mooiste naakt van Nederland’. Het kan verkeren. Freddy Heineken kocht het werk in de jaren zestig aan, hij moet voorvoelt hebben dat tijden kunnen veranderen.
