 |
| Henryk Siemiradzki, “Het meisje of de vaas”, 99 x 156 cm, 1878, olieverf op linnen, privé collectie. |
Wat een meevaller! Dacht Lara. Zo lang ze van de rest van de stad afgesneden waren, zou ze Komarovski niet zien! Vanwege haar moeder kon ze het niet met hem uitmaken. Ze kon niet zeggen: mama, je moet Komarovski niet ontvangen. Dan zou àlles uitkomen . Maar wat dan nog? Waarom zou ze dar zo bang voor zijn? Ach mijn hemel, ze konden allemaal barsten, als het maar afgelopen was. God, oh God, oh God! Zo dadelijk viel ze nog midden in de straat flauw van walging. Wat was haar zojuist te binnen geschoten?! Hoe heette dat verschrikkelijke schilderij ook weer met die dikke Romein in die eerste chambre séparée, waar het allemaal was begonnen? ‘De vrouw of de vaas’. Ach ja. Natuurlijk. Een bekend schilderij. ‘De vrouw of de vaas’. En ze was toen nog geen vrouw geweest, die zich met zo’n juweel kon vergelijken. Dat kwam later. De tafel was rijk geserveerd geweest.
Lara was zestien. De oudere advocaat Komarovski was aanvankelijk de beschermheer van haar moeder maar onderweg naar haar volwassenheid verplaatste hij zijn aandacht naar de zich prachtig ontwikkelende Lara, om haar te vangen in zijn web, zonder zich te bekommeren over wat het met haar deed.
De passage verwijst naar een werk van de Poolse kunstschilder Henryk Siemiradzki. (1843-1902). Het toont een zelfvoldane Romeinse patriciër die een koopman op bezoek heeft en moet kiezen tussen een vaas en een hem aangeboden mooie slavin. Het hing in de kamer waar de tragische verstrengeling tussen Lara en Komarovski begonnen is. De keuze tussen de levenloze vaas en de kwetsbare menselijkheid van de slavin. Alsof het niet uitmaakt. Net als de slavin op het schilderij wordt Lara door Komarovsky gereduceerd tot een 'bezit', een luxe object. Het schilderij weerspiegelt de cynische, patriarchale wereld waarin de onschuld van een vrouw een verhandelbaar product is geworden, iets wat in het tsaristische Rusland in hogere kringen nog aan de orde van de dag was. Het raakt ook aan een centraal thema van Dokter Zjivago, waarin Pasternak worstelt met de vraag hoe kunst en poëzie zich verhoudt tot de rauwe, destructieve realiteit van de Russische Revolutie en de individuele menselijke emoties.
Eén vraag die ik mezelf ook zou kunnen stellen, van mijn eilandje naar het leven, en weer terug.
Een mooie symboliek. In mijn hart blijf ik communist.
