Dondersteentje

 

Driemaal rondje 

Driemaal raden

Driemaal drie is negen

Duizend woorden 

Duizend daden

Driemaal drie gezwegen

Dondersteentje

Duizend slagen

Dondert altijd ongelegen

Gestolen kunst

Origineel?

Nog even terug naar de Franse kunstmarkt. Ik zie een Hollands strandtafereel op linnen (zelf gevoeld) in een lijst met een metalen plaatje vermeldend: A. Van de Velde. Die naam ken ik. Ik zoek op Wikipedia en jawel, dat is hem; hetzelfde schilderij straalt me vanuit het lemma direct tegemoet: “Het strand bij Scheveningen”, 1658, Staatlichen Museen te Kassel. Zelfs het formaat, 50 bij 74 centimeter lijkt te kloppen. Alleen sterk vergeeld, maar wat wil je als je het midden in de zon zet.

Mijn prepuberale fantasieën slaan weer op hol. Het gestolen schilderij dat door dieven niet kan worden gesleten, een detective die ze op de hielen zit. Opmeet moment dat ze bijna worden opgepakt snel verkocht aan een marktkoopman voor de prijs van een goedkope replica, met het idee het snel weer terug te kunnen kopen. De eerste beste keer dat de koopman het schilderij aanbiedt op een kunstmarkt is er niemand die de waarde ervan ziet tot een jongetje uit Nederland het Scheveningse strand herkent. Na veel zeuren laat zijn vader zich vermurwen en koopt het voor veertig euro, waar het later veertigduizend euro waard blijkt te zijn. De detective komt het jongetje op het spoor, maar die weet het schilderij goed te verbergen in de spouw. Tot hij wroeging krijgt en zijn vader het museum in Kassel laat bellen. Hij moet het uiteindelijk doen met een replica hem aangeboden door het museum. En hij krijgt levenslang gratis toegang in Kassel, waar-i niks aan heeft. 

En dat jongetje dus, dat ben ik. En ik loop in Frankrijk over de kunstmarkt. Dubbend wat te doen. Ook dit keer heb ik het niet gekocht, zelfs mijn fantasie niet met mijn vrouw gedeeld. Ik heb nog gezocht op internet onder gestolen kunstwerken, maar niets gevonden. Ook niet over het jongetje. En ik concludeer dat je soms je fantasieën maar beter voor je kunt houden. En ik concludeer weer dat mijn vrouw uiteindelijk altijd gelijk heeft, zelfs als ik haar niks heb gevraagd.

Origineel

Goedkoop verzamelen

 

Ik ben in Frankrijk en loop over een kunstmarkt. Als ik alleen was geweest had ik vanalles kunnen kopen. Mensen zijn verzamelaars. Ik ben een verzamelaar.

In bovenstaand naakt zag ik iets van Renoir. Maar de signatuur vermeldde een onbekende naam. Iets trof me, er werd honderdvijftig euro voor gevraagd, maar mijn vrouw was erbij en zo’n schilderij mee sjouwen verder op vakantie… lang verhaal kort, niet gekocht natuurlijk. Ik heb ook mijn blog nog, dacht ik. En hier is het dan. Ook dit is een beetje verzamelen, en een stuk goedkoper.

Perspectief en poëzie

 

Ik blijf herlezen. Nu weer Lolita, waarover ik al eerder schreef. Een boek zonder moraal. Nabokov toont zijn meesterschap door het morele probleem van de leeftijdskwestie naar een ander niveau te tillen. Boven het concrete handelingsniveau uit geeft hij vooral een psychologisch beeld van het meisje achter het seksobject en een empathisch portret van haar aanbidder Humbert. Belangrijk thema, voortdurend voelbaar in de persoon van Humbert, is de drang tot het najagen van lustgevoelens, uiteindelijk zelfs ten koste van andermans leven. Dat is waar het om gaat. Dat is ook waar het fout gaat.

“Ik liep nog steeds achter mevrouw Haze door de eetkamer toen er, daar voorbij, een plotselinge uitbarsting van groen kwam - ‘de piazza’, galmde mijn gids, en daarna, zonder de geringste waarschuwing, zwol onder mijn hart een blauwe zeegolf aan en gluurde me van een mat in een plas van zon, halfnaakt, geknield, zich op haar knieën omkerend, over een donkere bril mijn Rivièra-liefde aan”.

Nabokov brengt het terug tot vroegkinderlijke ervaringen. “De vijfentwintig jaar die ik sindsdien had geleefd spitsten zich toe in een sidderend punt, en verdwenen”.

Ik vraag me af hoeveel herkenning er nodig is. Of ook vrouwen de roman kunnen waarderen. Wellicht vanuit een ander perspectief. Alles in het leven is een kwestie van perspectief. En daarmee van tijdsbeeld. En dus ook weer van moraal. We komen er niet omheen. Maar het poëtisch perspectief blijft onveranderd. Het tilt de roman boven alle moraal. Ook na herlezing in een veranderde tijd.

Waterwenen

 

In water mijn wenen,

Mijn wonden weer likken,

Niemand kan wakker

Zichzelve weerstaan,

Ik voelde in dralen

Mijn draden verstrikken,

De drang van de dreiging

Uit droesem ontstaan,

In trauma verschrikken,

Tot schaamte vergaan.

Wie ben jij…

 

Wie ben jij

     om mij te zijn vergeten,

Wie ben ik

     om vergeten te zijn.

Een nieuw creëren

 

Het is wennen, maar toch... Kunst maken met AI.

Wat is kunst? 

Een kunstenaar laat iets zien van zichzelf, iets wat de kern van zijn zijn bepaalt, een stukje ík dat wordt herkend wordt door een ander, iets wat de ander op zijn beurt helpt met de zoektocht naar zichzelf.

Zo ongeveer heb ik het al eens gedefinieerd. Als een vorm van communicatie.

En als er niemand is om mee te communiceren? Laat het dan maar doorgaan voor zelftherapie. Iedereen geneest zichzelf. Of niet natuurlijk.

Ik vind dat ik het goed gedaan heb. Klopje op mijn schouder. Met aanvankelijk niet meer richting als strand en impressionisme. Een uniek schilderij. Als ik er met AI op terug zoek zegt-i dat het van Edward Henry Potthast is, die ik ooit op Wikipedia heb gezet. Dat dan weer wel. Maar uniciteit is niet waar het om gaat. Vaardigheid ook niet persé. Niet voor nu! Het gaat erom dat ík het gecreëerd heb. En dat ík de verbinding zoek. Zonder te weten of ik die vind.

Ik zie het ook in mijn werk.

Een ontwikkeld mens wil creëren. Zich uitdrukken naar de ander en daarin erkend worden. Anders is het allemaal voor niks geweest.

Zie je wel…

 

Mensen lijden liever dan dat ze ongelijk erkennen, lijken altijd op zoek naar een bevestiging van eigen gedachten. 

Zie je wel…

     ze zijn allemaal hetzelfde…

          het lukt mijn nooit…

               ik heb altijd pech…

                    Niemand vind me aardig…

Vaak op het het zelfdestructieve af. En toch geeft het voldoening, zo sterk dat we ons er niet tegen kunnen verzetten. Ons schrijf ik, omdat het niet alleen voor mijn cliënten geldt. We maken onze eigen rationale. Maar we zijn verre van rationeel.

Verstoppen

Harold Harvey, “First Light”, 1919

We vinden in ons geheugen van alles wat; het is een soort apothekerswinkel of chemisch laboratorium waarin het toeval onze hand nu eens naar een kalmerend middel, dan weer naar een gevaarlijk vergif leidt.

(Marcel Proust)

Soms gebeuren bijzondere dingen.

Ik had een EMDR sessie van een mevrouw van in de vijftig die gebrouilleerd was met haar iets oudere zus. Al zowat haar hele leven, zonder te weten waarom. Ze haatte haar. Tijdens de hypnose van de EMDR kwamen oude beelden op, in een rubber bootje in de Verdon, op een riviertje dat ineens sneller ging stromen. Ze zat als klein meisje op de rand van het bootje, het bootje botste, ze viel eraf en haar zusje voer door, deed geen moeite het bootje te stoppen, een tak te pakken, voer door. Ik was dat helemaal vergeten, zei ze verbaasd. Ze wist niet eens hoe ze gered was, alleen nog dat haar zusje doorvoer. En het verdriet kwam weer op, de boosheid. In de krochten van ons geheugen verstoppen we van alles, soms vinden we iets terug, soms brengt het iets goeds, soms ook niet. Dat is wat Proust zegt.

Ooit wil ik een boek moeten schrijven met cliëntverhalen. Een dik boek kan het worden. Lezers zullen verbaasd zijn, als mijn cliënte, als ik in mijn werk. Als ik dat niet meer heb stop ik.

Zonder ratio

 

Ron Francis

Tot op heden ging men er vanuit dat het belangrijkste in het evangelie de morele uitspraken en regels zijn die in d predikingen zijn vervat, maar voor mij gaat het in de eerste plaats om dat wat Christus vertelt in parabelen die an het dagelijks leven zijn ontleend, waarbij hij de waarheid verklaart aan de hand van het alledaagse. Aan de basis hiervan ligt de gedachte dat de omgang tussen stervelingen onsterfelijk is en dat het leven symbolisch is omdat het betekenis heeft.

Dat lees ik weer bij Pasternak. Ik weet niet of ik het helemaal snap, maar ik voel dat het waar is. Zoals je een gedicht kunt lezen en de essentie kunt pakken enkel en alleen op het ritme en gevoel. Zoals je als goed psycholoog bij het wezen van menselijk leed kunt komen zonder te vragen naar de oorzaak. Zoals ik nooit heb geweten of ik mezelf wel goed begrijp. Waarheid heeft met ratio niks te maken, maar leg dat maar eens uit. Daar moet je Pasternak voor heten, of zo.

Gemiste verwondering

 

Frithjof Smith-Hald, “Flord bij zonsondergang”, 1890

‘Ineens begreep ik het allemaal. Ik begreep waarom het allemaal zo dodelijk onuitstaanbaar en vals is, zelfs in Faust. Het is gemaakte belangstelling. De moderne mens heeft daar geen behoefte aan…’.

(Boris Pasternak, Dokter Zjivago)

Het was zonsverduistering. Eer ik het wist had ik geen brilletje en waren ze niet meer te krijgen. Mijn vrouw zat wat te pongelen met een vergiet, maar veel leverde dat niet op. Daar zaten we dan. We keken naar de televisie en zagen overal enthousiaste mensen. Hoe bijzonder het wel was. En dat het de volgende keer pas weer in 2080 zou zijn. Peter Kuipers Munnike, de weerman die mijn zoon hielp promoveren, kreeg tranen in zijn ogen. Misschien was hij wel de enige in wiens oprechtheid ik geloofde.

Ik denk aan onze voorvaderen. De Germanen van Wodan en Donar. Ik kan me hun verwondering levensecht voorstellen. De verwarring. De angst. Later in de nacht was er ook nog sterrenregen. We begrijpen veel te veel, wat onze verwondering aantast. Terwijl de verwondering toch is wat ons drijft. Wat mij nog steeds drijft. Maar met de zonsverduistering keer had niet het gevoel veel gemist te hebben, zonder brilletje. Ook niet na tien keer terugkijken. Jammer maar zo zij het.

Gewonnen tijd

 

Carlos Schwabe, “Elysian Fiels”, 1903

Ik bestelde een boekje bij Edwin Smet, die ik vond op het internet, kunstenaar, boekbinder, dichter, schrijver van het boekje “Proust had een baard zijn sterfbed”.

‘Welk stuk van de berg van je leven graaf je af, wat plaats je in het licht, wat laat je in de schaduw’?

Hoezeer ik mijn cliënten op het hart druk in het hier en nu te zijn, we leven in ons verleden. 

‘En de tijd die erin is vastgelegd is alvast gewonnen’.

Misschien heb ik het wel helemaal mis. Alleen zijn sommige inzichten niet altijd helpend. Of in elk geval moeilijk over te brengen.

We houden veel verborgen, al is het maar voor onszelf.

Ik heb een ingewikkeld vak.

Marc groet ‘s-morgens de dingen (2)

 

Marc groet ‘s-morgens de dingen,

De bloemen, de kast, het kozijn,

De schuifpui, de merels die zingen,

De tafel, het kleed, het gordijn,

 

Het brood met de boter, de ham en de kaas,

De zon en de wolk in de lucht,

Het plantje, het potje, de delfsblauwe vaas,

Zijn vader die bromt en die zucht,

 

De lepel, het kopje, zijn bordje,

De krant op het kussen, de bank,

Zijn moeder, haar handen, het schortje,

Het broodmes dat ligt op de plank,

 

De poes en de voerbak, zijn oudere broer,

De gangdeur, de trap met de treden,

De drempel, het plintje, de mat op de vloer,

Een veter en ook nog een tweede,

 

De schoenen, de jas met de knopen,

Zijn zakdoek, de knikkers, de riem,

De sleutel, de deur die gaat open,

Het schuurtje, de nijptang, een priem,

  

De fiets met het zadel, de bel aan het stuur

De kleuterschool, stoelen, de tafels,

De juffrouw, de bril, de spreuk aan de muur,

De kapstok, de jas met de rafels,

 

Zijn vriendjes, het veldje, het dor-gele gras,

Een olm en een eik en een den,

De laarzen, de spetters, een waterplas,

Het schriftje, de inktpot, de pen,

 

Marc groet ‘s-middags de dingen,

Het schoolbord, het krijtje, de aanwijsstok,

Het klaslokaal, vinken die zingen,

Schoolplaten, boeken, de klok,

 

De gum, lineaal en de vouwblaadjes rood,

De lijmpot, de kwast en de klei,

Het trommeltje, appel, rozijnenbrood,

En de bel van de schooldag voorbij,

 

De sloot langs de weg, nu snel weer naar huis,

Een oudere man met een baard,

De meeuwen, de duiven, een kat met een muis,

De koeien, het kalf en het paard,

 

De vaart en het water, de wilg met de knot,

De auto, de bromfiets, een renner,

Het hekje, de poort, de sleutel, het slot,

De kapstok, de drempel, ik benner,

 

Weer moeder en vader, de brandende haard,

Het bakje met lege batterijen,

De kam met de haren, de hond en zijn staart,

De muren met twee schilderijen,

 

Het eten, de bloemkool, het kruimige bintje,

De afwas, de borstel, de handdoek,

De bank, de teevee, een blauw hyacintje,

Pyjamabroek, washandje, leesboek,

 

Marc groet ‘s-avonds de dingen,

Het laken, de dekens, het bed,

Zijn moeder, een slaapliedje zingend,

Het lampje wordt stilletjes uitgezet,

 

De dromen, de stilte, het kussen zo zacht,

 

De sterren, de maan en de nacht,

 

Marc gaapt,

 

Marc slaapt.

Droogte

 

Soms mis ik de regen

Die tikt op mijn hart

De zwellende regen

En het leed van de ander

Die het het doet 

                       

                         of werd aangedaan

Mensen douchen, 

               maken een ontbijt

In hun auto’s 

snel weer naar het werk

         En ik zit hier maar 

                           een gedichtje te schrijven

In het doelloos ongerichte

                     Mijn gedachten laten gaan

Wordt het lichter als de zon schijnt

Begin ik toch weer wat te leven

Toch weer denken wat ik aandoe

Wat ik zal eten voor ontbijt

En uiteindelijk 

          toch maar weer 

            opgestaan.

Nieuwe hobby?

 

Misschien moet ik een nieuwe hobby zoeken voor als ik straks meer vrije tijd heb, en voor als het met mijn roman niet zo vlot. In probeer wat met een AI image generator, zoals dat mooi het. Ik probeerde het al eens eerder en blijf me verbazen. Het is wonderbaarlijk wat allemaal mogelijk is en wat je met een beetje handigheid kunt creëren. Ik begin met een werkje van Breitner en waaier een hele nieuwe richting uit. Zie wat ik ervan gemaakt heb. Als ik het nu eens op groot formaat op mooi papier uitprintte en in liet lijsten zou het zo verkocht kunnen worden en vind ik het mooier dan wat ik doorgaans zie op een willekeurige kunstmarkt. Of ik het daarmee ook kunst mag noemen weet ik niet. Maar het zou best weleens wat kunnen zijn voor straks.

George Hendrik Breitner, “Het oorringetje”, 1893.
Ook naar een foto trouwens, wat is het verschil.

Een ver gerommel

 

Andrew Wyeth, “Distant thunder”, 1961

Vandaag niet teveel woorden. Nog een keer Andrew Wyeth (1907-2009). “Distant thunder”, uit 1961. Vlak na mijn geboorte.

Het schilderij toont de vrouw van de kunstenaar, Betsy Wyeth, die met haar hoed over haar gezicht in het gras ligt. Linksonder in het gras zijn een plukmandje met bosbessen en een beker te zien. Niks aan de hand. Naast haar ligt hun hond Ranger die alert zijn kop omhoog houdt. Hij hoort de dreiging in de verte die Betsy nog niet ziet komen.

Wij zien zoveel niet komen. Wyeth stond erom bekend dat hij met zijn eitempera-techniek een uitermate gedetailleerde en serene, maar tegelijkertijd voelbaar geladen sfeer wist neer te zetten. “Distant thunder” tekent de hedendaagse mensheid. Het tekent ook mij, zoals al Wyeth naar zijn hond keek, maar ook niet anders kon dan doorgaan.

En ondertussen dreigt de donder harder dan ooit. En lig ik nog steeds op een stretcher onder een veel te hete zon als ik dit schrijf.

De twee Sylvia’s

 

1973

Als psycholoog weet je dat sommige mensen met een knip van de vinger kunnen veranderen van persoonlijkheid. Veelal zijn het mensen die eerder in hun leven, vaak al in de kindertijd, het een en ander hebben meegemaakt. Misschien hebben we het allemaal een beetje, maar bij sommige kan het heel extreem zijn. En soms is het openlijk zichtbaar soms blijft het goed verborgen. “Als de gordijntjes dicht zijn weet je nooit wat er binnen gebeurt”, zei mijn mentor ooit.

Sylvia Kristel heeft altijd een bijzondere rol gespeeld in mijn leven. Ze speelde met Rutger Hauer de hoofdrol in de speelfilm “Mysteries” van Paul de Lussanet. De Emanuelle-films behoren tot mijn eerste kennismakingen met de erotiek. Niet onbelangrijk allemaal.

Ik kijk naar twee foto’s van Sylvia, eentje uit 1973, toen ze in de RAI uitgeroepen werd tot Miss TV Europe, de tweede uit 1975, in de film “Spelen met vuur”, nog van later dan haar eerste Emanuelle rol. Die moet best wat meegemaakt hebben in haar jeugd, denk ik dan. Maar haar uitspraken heeft ze later ingetrokken.

Ik kan me de prijzende woorden van mijn moeder nog herinneren uit naar ik aanneem 1973, toen ze voor op de Televizier-gids stond. Maar onderstaande foto heeft de cover niet gehaald. En anders hadden mijn ouders de gids wel voor mij verborgen gehouden, schat ik in. Jongetjes van dertien moet je niet bederven.

Enfin. Of het geholpen heeft weet ik niet. Sylvia blijft mijn favoriet. In alle versies.

1975

Buiten de tijd

 

Andrew Wyeth, “April Wind”, 1952

Zoeken, 

                 rusten 

                                               in het zwart van de nacht,

Buiten de tijd 

                                  en vrij van zorgen,

Een schaduw weeft 

                                   met fluwelen kracht

Die niet meer wacht 

                                        op een nieuwe morgen.

Het meisje of de vaas

 

Henryk Siemiradzki, “Het meisje of de vaas”, 99 x 156 cm, 1878, olieverf op linnen, privé collectie.

Wat een meevaller! Dacht Lara. Zo lang ze van de rest van de stad afgesneden waren, zou ze Komarovski niet zien! Vanwege haar moeder kon ze het niet met hem uitmaken. Ze kon niet zeggen: mama, je moet Komarovski niet ontvangen. Dan zou àlles uitkomen . Maar wat dan nog? Waarom zou ze dar zo bang voor zijn? Ach mijn hemel, ze konden allemaal barsten, als het maar afgelopen was. God, oh God, oh God! Zo dadelijk viel ze nog midden in de straat flauw van walging. Wat was haar zojuist te binnen geschoten?! Hoe heette dat verschrikkelijke schilderij ook weer met die dikke Romein in die eerste chambre séparée, waar het allemaal was begonnen? ‘De vrouw of de vaas’. Ach ja. Natuurlijk. Een bekend schilderij. ‘De vrouw of de vaas’. En ze was toen nog geen vrouw geweest, die zich met zo’n juweel kon vergelijken. Dat kwam later. De tafel was rijk geserveerd geweest.

Lara was zestien. De oudere advocaat Komarovski was aanvankelijk de beschermheer van haar moeder maar onderweg naar haar volwassenheid verplaatste hij zijn aandacht naar de zich prachtig ontwikkelende Lara, om haar te vangen in zijn web, zonder zich te bekommeren over wat het met haar deed.

De passage verwijst naar een werk van de Poolse kunstschilder Henryk Siemiradzki. (1843-1902). Het toont een zelfvoldane Romeinse patriciër die een koopman op bezoek heeft en moet kiezen tussen een vaas en een hem aangeboden mooie slavin. Het hing in de kamer waar de tragische verstrengeling tussen Lara en Komarovski begonnen is. De keuze tussen de levenloze vaas en de kwetsbare menselijkheid van de slavin. Alsof het niet uitmaakt. Net als de slavin op het schilderij wordt Lara door Komarovsky gereduceerd tot een 'bezit', een luxe object. Het schilderij weerspiegelt de cynische, patriarchale wereld waarin de onschuld van een vrouw een verhandelbaar product is geworden, iets wat in het tsaristische Rusland in hogere kringen nog aan de orde van de dag was. Het raakt ook aan een centraal thema van Dokter Zjivago, waarin Pasternak worstelt met de vraag hoe kunst en poëzie zich verhoudt tot de rauwe, destructieve realiteit van de Russische Revolutie en de individuele menselijke emoties.

Eén vraag die ik mezelf ook zou kunnen stellen, van mijn eilandje naar het leven, en weer terug.

Een mooie symboliek. In mijn hart blijf ik communist.

Voorbij het riviertje

 

Paul Chocarne-Moreau, “Blik over de Seine”, 1884

Op een keer had ze een droom. Ze lag onder de grond, al wat van haar restte waren haar linkerzijde en schouder en haar rechtervoet. Uit haar linkertepel groeide een pluk gras, en boven de grond werd gezongen. ‘Zwarte ogen en blanke borst’ en ‘Masja mag niet voorbij het riviertje komen’.

Ik doe niks als herlezen de laatste tijd. Ik herlees Dokter Zjivago.

Toen ik pas getrouwd was keek ik met mijn vrouw naar de film, met Omar Sharif als Zjivago. De hele film hoopte ik dat hij Lara zou krijgen. Na afloop begreep ik dat mijn vrouw steeds hoopte dat hij bij Tonja zou blijven. En zo begreep ik steeds beter dat iedereen een andere bril heeft.

Het boek vraagt steeds weer een andere bril en leest als een gedicht.

‘Masja mag niet voorbij het riviertje komen’.