Naast elkaar

Marie Krøyer (Triepcke) door Bertha Wegmann (detail), 1885

Zoveel rimpels

Dunner haar

Stram van leden

Ietsje te zwaar

Alles wat minder

Ieder nieuw jaar

Blijft dat ventje

                          goed bewaard

Kort van adem

  Veilig       

                   kwetsbaar

Ik en mijn moeder

                      naast elkaar.

In de lentezon schrijf ik

 

In de lentezon schrijf ik

Wat woorden 

  die kringelend

             mijn blaadje beslaan,

Er tussen het kringelen door 

    zie ik een heel 

                           klein jongetje gaan,

Zoekend zonder zorgen,

            zonder doel, 

            zonder ergens 

                          bij stil te staan,

Want de doelen komen later, 

           en zorgen erachteraan,

Hè jongetje roep ik, 

                  zo ver van mij vandaan,

Hé jongetje roep ik, 

           ik roep en hoor mijn naam,

Hé jongetje, 

Hé jongetje, 

                      blijf toch even staan,

 Je bent zo ver 

                          zo ver van mij vandaan,

En toch voel ik je bijna, 

                  bijna raak ik je aan

Heel even kan ik er bijna weer aan,

Ik laat je niet gaan, 

                ik laat je niet gaan,

Zeker niet alles

 

Edna St. Vincent Millay door Arnold Genthe, 1914

                             Liefde is zeker niet alles, 

                                         geen vlees, geen drinken,

                             Geen sluimerslaap, 

                                         geen dak tegen regen,

                             Niet eens het drijfhout 

                                         voor mensen die zinken,

                             En boven komen, 

                                   en zinken

                                          en boven komen, 

                                                  en weer zinken,

                             Liefde is het leven 

                                          nooit echt ontstegen.

 

Met dank aan Edna St.Vincent Millay 

Love is not all: it is not meat nor drink

Nor slumber, nor a roof against the rain;

Nor yet a floating spar to men that sink

And rise and sink and rise and sink again.

Langs de woorden die niet kwamen

James Tissot, “Wachten”, ca. 1873

Langs wapens van verliezers,

Moegestreden 

                     buiten de tijd,

Achter wimpers vaag verborgen, 

Lijnen van 

                       geleidelijkheid,

Langs de woorden 

                         die niet kwamen,

En de diepten van verdriet,

Gaan we zoeken naar gevoelens,

Die je zo

                                 niet scherp meer ziet,

Langs de woorden 

                          die niet kwamen, 

En de diepten van verdriet.

Glazen bol

 

Beatrice Offor, “The glazen bol”, ca. 1900

Niemand voelt de glazen bol,

Eenieder een eigen verleden,

Loopt ieders heden veel te vol,

Volgt ieder op haar schreden,

Stapt iemand in een nieuw seizoen,

Weet niemand wat we deden,

Weet niemand wat we doen,

Alleen wat we verdeden.

Wonderwater

Camille Pissarro, “Chemin de l’Écluse”, 1882

Wonderwater

Wijst de weg

Waar gevoelens

Weer verdwalen,

Weet ik later

Wat ik zeg,

Wordt mijn bedoelen 

Wee vermalen.

Ik heb gewacht

 

Anne Magill, 2021

Lieve schat, ik heb gewacht,

Dag en nacht

                    heb ik gewacht,

De tijd onttrok zich aan mijn zicht,

Ik heb gewacht

                         ben niet gezwicht,

Ik heb gewacht,

Ik heb gewacht,

 In wachten al mijn tijd verlicht,

 In niets verwacht

            gebracht,

      Mijn tijd verdwenen

                weggedicht,

Vanuit de nacht

                     tot in het licht,

Heb ik gewacht,

Ik heb gewacht.

 

Gevoelde stiltes

 

Een foto zonder veel info. 

Soms treft het meteen,

Scandinavië, koele sferen, noorderlicht.

Ik denk aan de Noordse zomeravond van Richard Bergh, die ik uitlichtte op Wikipedia.

Ik denk aan Oscar Schindler, te paard, boven op de berg, het rode meisje van de razzia in Krakau.

Ik denk aan de kardinale deugden: trots, inzicht, mededogen, eenzaamheid.

Ik denk aan de stiltes die ontstaan in de therapie.

Gevoelde stiltes vragen weinig naar woorden.

Een beeld spreekt soms meer dan we verzwijgen.

Richard Bergh, “Noordse zomeravond”, 1899-1900

Hoe weinig beklijft

 

Christopher Wood (1901-1930), “Raam in Marseille”, 1927

Hoe vaak je verandert,

Hoe zelden je blijft,

Hoe meer we ons denken,

Hoe verder je drijft,

Hoe groter je ruimte,

Hoe veel je ook schrijft,

Hoe langer we duren,

Hoe weinig beklijft.

Das Mädchen ist Tod

 

Egon Schiele, “Tod und Mädchen”, 1915

Der Tod und das Mädchen,

Mädchen ist Tod,

Von Schubert bis Schiele,

Van kleur donkerrood,

Tot sterven gedwongen

Tot leven genood,

Ben jij altijd gebleven,

Wie im letzten Gebot.

Nocturne

 

Gustave Caillebotte, “Kano’s in de zomer”, 1878

Kalm als een eenpersoons kano,

In een nevel van aanzwellend licht,

Snijdend door een rimpelloos water,

Door de zwaarte tot zweven gezwicht,

Nocturne op een oude piano,

Een rijzende zon in het zicht,

Vloeit het heden voorbij aan het later,

Bevroren in stilte 

                                       gedicht.

In bed

We liggen al in bed,

Elkaar wat te vervelen,

Het nieuws is uitgezet,

Het kan ons niet meer schelen.

Op een snijvlak

 

Foto Emile Savitry

Dus kom op lieve vrienden, 

                 ben niet bang,

Ben wie je bent, 

                en wie je bent

                           in liefde geraakt

We zijn zo wuft op deze wereld

          op het snijvlak

                                van twijfel en schijnen,

Het is uit liefde

                           dat we zijn gemaakt

In liefde 

                            zullen we verdwijnen

(deels en vrij naar Leonard Cohen)

Wie is wie?

 

Twee portretten van de in 1942 te Auschwitz overleden Haagse kunstschilder Abraham Fresco, wiens lemma ik schreef op Wikipedia. Het rechter portret is eigendom van het Joods Kultureel Kwartier te Amsterdam en wordt aangeduid als “Portret van Dé-tje”, geschilderd in 1940. Deborah Engelsman was de vrouw van Fresco, eveneens overleden te Auschwitz in 1940, net als hun dochtertje Marga, geboren in 1929, een jaar na het huwelijk tussen Fresco en Engelsman.

Het linker portret van Fresco werd kwam 2025 onder de hamer bij het Zeeuws Veilinghuis onder de titel “Portret van Deborah Fresco”, zonder datum, aangeboden door een ver familielid van de schilder. Het portret werd voor 3400 euro verworven door mevrouw Seline Hofker, die met overtuiging via de media meldde dat het niet ging om Deborah, maar om haar grootmoeder Mary Georgette Geisenhainer, die rond 1937 volgens haar geposeerd zou hebben voor Fresco. “Ik keek recht in de ogen van mijn grootmoeder”, liet ze opkomen. Ze onderbouwde haar bewering door onderstaande foto van haar om te laten plaatsen naast het door Fresco geschilderde portret.

 

Zegt u het maar! De gelijkenis tussen beide portretten lijkt net zo onmiskenbaar als die tussen de foto en het portret dat volgens Hofker van Mary Georgette Geisenhainer zou zijn. Een sterk gelijkende dame komt ook nog eens terug op een aankondiging van een Fresco-tentoonstelling in Den Haag, de enige solo-tentoonstelling die hij ooit had. Seline Hofker heeft het in bezit en beweert dat ook dat portretje haar oma betreft, maar je zou ook kunnen denken dat Freaco zijn vrouw op de nkondiging zou willen laten prijken. Ook denk ik, als het door Hofker verworven portret altijd in bezit van een ver familielid van Fresco is gebleven, dit ook in de richting van Deborah zou kunnen wijzen. Van de nadere kent heeft Hofker natuurlijk ook een overtuigend verhaal, zeker ondersteund door de foto.

Eigenlijk moet het me natuurlijk ook niks kunnen schelen. Maar toch zou ik het ergens jammer vinden als het door Hofker zo zeker aan haar grootmoeder gelinkte portret toch van Deborah Engelsman zou zijn geweest, als hr nm en een mensenleven later toch nog vanaf getrokken zou worden. Ik weet niet goed waarom.

En wie zou dit dan zijn hieronder? Zelfde kapsel, ook gesigneerd door Fresco.

Draden langs enkel leven

 

Albert Guillaume, “Theetijd”, ca. 1910

Draden voorbij het ongeloof

                               en de nooit ervaren bevrijding,

Voorbij verloren Godsgeloof

                                en te traag gekomen tijding,

  Draden langs een enkel leven,

                                   samengetrokken na spreiding,

     Draden die me vaag verbinden

                                   voorbij de gedichte scheiding.

Jaren geleden was ik in Auschwitz. Ik liep langs hele gang met koffers achter een glazen afscheiding. Links in de hoek ligt een grote bruine met in koeienletters Karel van Gelderen erop gekalkt. Ik schreef er een blog over.

Op LinkedIn zie ik af en toe wie mijn pagina heeft bezocht. Corien Glaudimans, historica, ik zag waar ze mee bezig was en meteen ging er een lichtje branden. Er ontspon zich een ultrakort gesprekje.

Ik: Dag Corien. Volgens mij linken wij via Karel van Gelderen. We kennen elkaar verder niet maar toch leuk en bijzonder dat zoiets zoveel jaren later kan gebeuren. Fijne dag gewenst.

Corien: Beste Pim, Dat klopt. Ik schrok bij het zien van de foto van de koffer van Karel van Gelderen. Joop Lessing, de zwager van Karel van Gelderen, was mijn oom. Van mijn neven had ik al gehoord dat zijn koffer in Auschwitz was. Zelf ben ik adviseur van de Stichting Joods Erfgoed Den Haag en doe veel onderzoek en sinds enige jaren ook voor mijn neven Dio en Paul Lessing. Dank voor de reactie en hartelijke groet Corien Glaudemans

Zo houden we mensen toch nog een beetje in leven.

• Corien Glaudemans sent the following message at 10:57 AView Corien’s profilCorien Glaude

De appels rood gerijpt

 

Alex Venezia, “Disappearing”, 2018

Soms ben ben ik de grootste,

De enige die het begrijpt,

De woorden die me door het leven loodsten,

 Woorden in het diepst van de afstand gerijpt,

Blijkt uiteindelijk het idiootste,

Dat ik de enige ben

               die me begrijpt,

De appels gerijpt,

De appels nog roder gerijpt.

En daar waren ze…

 

  

Rilke over de danseressen van Rodin, Parijs, 15-10-1907 (in: Briefe über Cézanne, poëtische vertaling)

En daar waren ze,

Kleine, tere danseressen,

Gazellen, gewijzigd van gedaante,

Lange slanke armen,

Getrokken uit de torso

als uit een lang gehamerd stuk,

Handen als acteurs

Beweeglijk en zelfstandig in hun handeling.

En wat voor handeling,

Boeddha handen,

Zich strekkend, vlak, eeuwig

Aan de rand van een schoot,

Stil,met de palmen naar boven,

Vragend om oneindige stilte.

Handen ontwakend, stel je ze voor,

Vingers gespreid, vingers gebogen

Als de roos van Jericho,

Vingers gelukkig, of angstig,

Aan het einde van de armen:

Dansend!

Het lichaam

Ingezet op evenwicht

Van het eigen lichaam

In de lucht, de atmosfeer

Van het oosterse Goud.

Bij Rilke is het een kleine stap van proza naar poëzie. Van het proza naar verwondering. Van van proza naar een religieuze beleving. Het gonst door mijn gedachten: “En daar waren ze…”.”En wat voor handeling…”. “Stel je ze voor…”.

In wellen vergaat

Imogen Cunningam, “Morning, mist and sunshine”, 1911

Wie door een dauwige weide waadt

Wie zich wezenloos vochtig in ochtend verstaat

Wie wel wijzer dan woorden op de stilte verlaat

Wie in wimpers vertrouwelijke wensen verraadt

Wie nog warmer dan rijm in de winter staat

Wie wordt wakker en weidser het donker te laat

Weet zijn wanhoop in wellen vergaat

Weet zijn wanhoop in wellen vergaat

Samen op de bank

 

Peter Ilsted, 1907

Ik ben niet bang voor de dood, zei ons mam,

Zo gaat gewoon het leven, zei ons mam,

Ik denk dat ik het goed gedaan heb, zei ons mam,

Ik zou niet weten wat ik nog moest zeggen, zei ons mam,

Het is goed geweest, zei ons mam,

Het is goed geweest.

En ik zei niks. 

Zo zaten we samen op de bank.

Niet meer te zijn

Henri le Sidaner, “De stenen tafel in de schemering”, z.j. (ca. 1910)

Zonder tegenwind,

Zonder tegenslag,

Zelden begrepen,

Hoe het zou zijn,

Enkel te wezen,

Niets willen,

Niets denken,

Helemaal niet meer te zijn.