Archetype

 

Sophie als Anna

Tolstoj’s Anna Karenina is een van de mooiste boeken ooit geschreven. Een mooie aristocratische vrouw die vastzit in een huwelijk zonder passie en daar tegen alle conventies in uitbreekt, zich overgeeft aan een hartstochtelijke affaire, uiteindelijk ten koste van haarzelf. Een terugkerende setting in het verhaal die de sociale druk en het voyeurisme van de 19e-eeuwse Russische aristocratie benadrukt. Bovenstaande foto van Sophie Marceau in de verfilming uit 1997 is dan ook exemplarisch. Ik zag drie versies van de film en dacht altijd dat Greta Garbo, Vivienne Leigh en Keira Knightly in hun vertolking niet overtroffen konden worden, maar bij het kijken naar de foto’s van Sophie weet ik het niet meer zo. Wonderbaarlijk hoe goed er altijd gecast is voor Anna. Ik zal ook de versie van Sophie moeten gaan zien, die beschikbaar is, zo heb ik al uitgezocht. Omdat ze zo mooi is. Of zou het komen omdat alleen al de naam Karenina zo diep teruggrijpt op de romantische archetypes uit mijn adolescentenjaren, die ik in geen enkele vorm meer kan verloochenen.

         

Debutante

 

Edward Steichen, Miss Fanny Haven Wickes, december 1924

Een debutante is 

een jonge vrouw uit de hogere kringen die traditioneel voor het eerst formeel aan de samenleving wordt gepresenteerd op een "debutantenbal", in de Verengide Staten ook wel “coming-out party” genoemd. Dit evenement, vaak gehouden in de periode rond kerst en nieuw en gekenmerkt door een witte galajurk, markeert dat zij huwbaar is en toetreedt tot de volwassen sociale elite.

Fanny Haven Wickes (1906–1987), was de oudste van vier dochters van Forsyth Wickes (1907-1965, kunstverzamelaar, filantroop) en Marian Arnout Haven (1880-1969), die - vooral vanuit de Forsyth-lijn - behoorden tot de rijkste families van New York en omgeving. Ze bewoonden het statige Villa Zeezicht in Newport en hadden een prachtig buitenhuis in Tuxedo Park, waar de upperclass van New York zich ontmoette.

Eind

 december 1924 werd Fanny als debutante door haar ouders geïntroduceerd in de hogere kringen van New York, samen met drie andere jongedames (Squier, King, Vanderlip). De fameuze kunst- en modefotograaf Edward Steichen maakte voor die gelegenheid bovenstaande portretfoto, die haar eeuwigheidswaarde verschafte. In de New York Times van 30 december 1924 wordt verslag gedaan van het debutantenfeest in de ballroom suite van de Ritz-Carlton in New York, met vermelding van een hele lijst prominente aanwezigen, waaronder veel Vanderbilts. Hoe het voor Fanny persoonlijk afliep staat niet vermeld. Later huwde ze ene Parsons, die ik niet op de lijst van aanwezigen kan vinden.

De wereld van de New Yorkse upperclass, met haar ingewikkelde sociale conventies, ken ik vooral uit “The Age of Innocence”, roman van Edith Wharton uit 1920. Toen al werden die conventies gehekeld. Er is veel veranderd sindsdien. Het fenomeen van debuteren bestaat niet meer, is niet meer passend bij de normen en waarden van deze tijd. Wat ik snap, en wat ook goed is. Tegelijkertijd had ik er graag bij geweest, bij dat debutantenfeest. Ik had een goede geweest om in die upperclass te vertoeven. Al is het maar door een boek te lezen uit die tijd. Er is ook veel verloren gegaan.

Fanny Haven en haar jongere zus Marian (1907-1965), ca. 1919

Zeezicht, landgoed van de familie

Gevoelde stiltes

 

Een foto zonder veel info. 

Soms treft het meteen,

Scandinavië, koele sferen, noorderlicht.

Ik denk aan de Noordse zomeravond van Richard Bergh, die ik uitlichtte op Wikipedia.

Ik denk aan Oscar Schindler, te paard, boven op de berg, het rode meisje van de razzia in Krakau.

Ik denk aan de kardinale deugden: trots, inzicht, mededogen, eenzaamheid.

Ik denk aan de stiltes die ontstaan in de therapie.

Gevoelde stiltes vragen weinig naar woorden.

Een beeld spreekt soms meer dan we verzwijgen.

Richard Bergh, “Noordse zomeravond”, 1899-1900

Dag Brigitte

 

Brigitte Bardot is dood. Eén maand na mijn moeder, net iets ouder.

Bardot was een nog altijd een fenomeen in de tijd dat ik aandacht begon te krijgen voor mooie vrouwen. Toen mijn moeder haar ordinair noemde en mijn vader daar wijselijk niet op reageerde. Eigenlijk is ze sedert dien nooit uit mijn gedachten verdwenen. Meerdere foto’s hebben dit blog al opgeluisterd. In weerwil van de afwijzende blik van mijn moeder, zoals het hoort wanneer je begint te puberen.

Toen mijn moeder vier weken geleden werd gecremeerd zochten we foto’s bij elkaar. Zo doen we dat tegenwoordig. Veel foto’s, ontdaan van de pijnlijke gevoelens, getuigend van een leven dat mooier moest lijken dan het doorgaans was. Als mensen eigen is.

Ik ga geen collage maken van Brigitte. Mijn oog blijft steken op deze oude foto, nog van voor het begin van haar filmcarrière. Toen ze nog niet wist van hoe het ging lopen. Als alle jonge meisjes heeft ze grote dromen, maar de eerste teleurstellingen tekenen zich al af. Het had ook anders kunnen lopen. Zonder te weten of het beter was geweest.

Het gaat zoals het gaat.

Dag Brigitte, ook al zul je mij door het momentane gedruis maar moeizaam horen. Rust zacht, en maak het maar een beetje goed met mijn moeder.

Gelukkig kerstfeest

Met kerst voelt het net even anders. Zo hoort het tenminste. Wat mooi is is ook een beetje sfeer afhankelijk. Ineens is zo’n plaatje goed passend, zelfs als er geen sneeuw is.

In kleur of zwart-wit, van voor of van achter. Het zal altijd een vrouw zijn.

Aan een paar mensen denk ik in het bijzonder. Sommigen zullen het wel weten, sommigen niet.

Gelukkig kerstfeest hoor ik iedereen zeggen. Laat ook ik me daar maar bij aansluiten…

Gelukkig kerstfeest!

Alles vervliegt

Helsinki 1967, foto Ismo Hölltö

Soms zeg ik wel eens: pluk tien mensen van de straat, laat mij er een uur mee praten en van zes-zeven zal ik zeggen: daar valt wel wat aan te sleutelen..

Soms hoef je niet eens een uur te praten maar zie je het zo. Overal is werk voor psychologen. Kijk om je heen. Het kan niet alleen aan het tasje liggen.

Ze zal intussen over de zeventig zijn. Waarschijnlijk is ze de vrouw die voor haar staat achterna gegaan. Meestal gaan we de mensen voor ons achterna. Maar niet altijd. Gelukkig maar. Soms valt er nog wat te doen.

Soms zou je willen weten hoe iemand eindigt. Of geëindigd is. Soms weet jet het al van tevoren. Soms kun je het ook mis hebben. Dat is wat intrigeert aan dit leven.

Soms kun je het mis hebben. En alles vervliegt. Dat zie ik in de foto.

Klein

 

Heidi Klum, foto Tesh voor Marie-Claire, 2013

Ik keek naar de loting van het WK voetbal, mede gepresenteerd door Heidi Klum. Wat een lentgte, wat een benen! Daar wil je als man niet naast staan als je niet echt groot bent, zoals ook ik. Mannen willen niet klein lijken, niet naast een vrouw.

“Ik wil niet de dominante persoon zijn”, zegt Heidi Klum, “Ik wil een sterke man naast me”. Ik zie Trump, ik zie Infantino. Ze willen niet naast Heidi staan. Zijn dat de sterke mannen?  Ik zie veel overcompensatie, ik zie vooral hun kleine kant.

Ik blijf me hogelijk verbazen dat iedereen zo makkelijk meegaat in de onvoorstelbare egotripperij, narcisme in zijn puurste vorm. Of eigenlijk verbaast het me ook niks. Wat ik dagelijks binnen mijn spreekkamer zie kan op het wereldtoneel identiek worden waargenomen, in het groot, of eigenlijk net zo klein.

Het is te triest voor woorden. En iedereen doet er aan mee. Jammer dat ook Heidi zich ervoor leent. Ik weet niet waarom, maar zo voel ik dat.

I can’t explain, so much pain

 

Ik luister naar John Lennon, wat altijd therapeutisch werkt, en het groeft als een cirkel door mijn hoofd:

My mummy's dead

I can't get it through my head

Cause it's been so many years

My mummy's dead

I can't explain

So much pain

I can never show it

My mummy's dead

Mijn mama is dood

Ik kan het maar niet bevatten

Omdat het zoveel jaren zijn

Mijn mama is dood

Ik vind geen woorden 

Zoveel pijn

Die ik nooit ga kunnen tonen

Mijn mama is dood

American Dream

 

Sal Veder (1926), thuiskomst van krijgsgevangenen, Luchtvaartbasis Travis, Californië, 1973.

De Amerikaanse oud-militair Robert Stirm is op 92-jarige leeftijd overleden, lees ik op NOS.nl.

Stirm werd in 1967 neergeschoten bij een bombardement op Vietnam en werd vastgezet in het Hanoi Hilton, de cynische bijnaam voor het meedogenloze detentiecentrum voor Amerikaanse krijgsgevangenen. Hij werd er mishandeld en gemarteld. Zes jaar later, in maart 1973, was hij een van de 591 krijgsgevangenen die werden vrijgelaten na de Parijse vredesakkoorden, waarin de VS afspraken maakte over het einde van de oorlog. Hij kwam met een groep van twintig lotgenoten aan op de luchtmachtbasis in Travis in Californië, waar hun gezinnen wachtten op hereniging.

Stirm had gemengde gevoelens bij de foto. Hij had bij zijn vrijlating in Vietnam een gevreesde Dear John-brief gekregen, waarin zijn vrouw Loretta, die het met andere mannen hield tijdens zijn gevangenschap, aankondigde te willen scheiden. "Bob, je weet toch ook dat we het samen niet zullen redden. Waarom ongelukkig zijn als je er iets aan kan doen? Het leven is daar te kort voor", schreef ze. De hereniging liep uit op een vechtscheiding, waarin zijn vrouw de jongste twee kinderen kreeg toegewezen, hun huis en een deel van zijn pensioen.

Voor de Amerikanen maakt het allemaal niet uit. De foto staat voor iets groters. Iets groters dat nooit zal bestaan. De Amerikaanse droom bestaat alleen als abstractie, nooit op individueel niveau. Zoals alle collectieve dromen. Reden om nooit een leider te volgen, denk ik dan. Reden om altijd je eigen gelukt te blijven zoeken. Wat ook weer niet waar is, niet fair liever, want dan zou ik Loretta misschien wel gelijk geven. Misschien moeten we gewoon blijven dromen in de wetenschap van het bedrog. Zonder dromen geen geluk.

Mooie foto. Foto van geluk. Het raakt me toch!

Druilerige dag

 

Alfred Stieglitz, “Paris, a snapshot”, Camera Work, 1913

November begint druilerig en triest. Mijn moeder kreeg slecht nieuws, ze is stervende, meer dan wij allen die nog leven. Waar valt nog troost te halen, voor haar, voor mij, voor ons allemaal.

“Het hoort bij de normale loop van het leven”, zegt ze. “De hoort bij de loop van het leven dat we hen die ons lief zijn bij ons willen houden”, zeg ik.

Waar valt nog troost te halen. Voor mij vanmiddag. Ik blader in een fotoboek. Een foto van Stieglitz. Beter valt het niet te verwoorden. Ik herken mijn moeder in de vrouw op de voorgrond. In alles wat ik zie op deze druilerige dag bij de start van november.

Monica vergeten

 

Ik ben alweer terug. Maar toch nog even…

In Kopenhagen waren we in een Italiaans restaurant waar aan de muur foto’s hingen van Italiaanse sterren, allemaal aan tafel. Sophia Loren had ik zo herkend, maar eentje rechts achterin was lastig, hoewel ik voelde dat ze naar me keek. We moesten elkaar kennen, dat voelden we, allebei. Ze keek me verwijtend in de ogen. Na wat googelen vond ik Monica Belluci. Natuurlijk. Het schaamrood steeg me naar de wangen. Hoe had ik haar niet kunnen herkennen. Misschien omdat ik de lange benen miste. Maar ook zonder blijft ze de mooiste. Verdorie. Geen goede beurt.

Enfin, de foto vandaag dan maar in mijn blog, om het goed te maken. En die van Sophia uiteraard ook. Voor mijn vader zaliger, zal ik maar zeggen, waar ik weer even aan moest denken.

Schuldeloos voorbijgaand

 

Stephanie Breton, “The Castle of Franqueville naar Rouen”, 1861

Een foto van zo’n honderd jaar voor mijn geboorte. Zowat niemand die toen leefde was er nog toen ik eindelijk het licht zag. Na schuldeloost wachten, een eeuwigheid lang. Een verzonken tijd, die niettemin herkenning oproept. Een gevoel laat zich nooit beschrijven, maar in een flits lijk ik af en toe de tijd te overbruggen. Voel ik de weemoed omdat dit alles voorbij is.

Precies honderd jaar nadat de foto werd genomen is het kasteel gesloopt, in 1961, nadat het zware beschadigingen had opgelopen ten tijde van de bevrijding. Ik had daar geen weet van, was nog geheel onschuldig van alles. En straks zijn we weer honderd jaar verder en zal er ook niemand meer zijn die nog weet wat met de bevrijding wordt bedoeld. En zal er weer een eeuwigheid zijn, een eeuwigheid die schuldeloost voorbijgaat, maar die ik niet kan voelen.

Visser in de stilte

 

Marcel Vanderkinderen, “Le pecheur à la ligne”, 1896

Marcel Vanderkinderen (1864-1941), van beroep advocaat, was een pionier van de Belgische kunstfotografie. Hij werkte in een picturalistische stijl, waarbij gespeeld werd met scherpte en onscherpte, waarin nevel vaak een belangrijk element was. Marcel fotografeerde vooral landschappen, soms met figuren, zoals in “Le pecheur à la ligne”, dat hij in 1896 exposeerde op de derde foto-expositie georganiseerd door de Photo-Club de Paris, in de Galerie Des Champs Elysées in Parijs from in mei 1896.

Ik zou zeker zijn gaan kijken. 

Vissers blijven altijd hetzelfde. 

De stilte zal nooit verdwijnen.

Vanderkinderen was met name in de jaren 1890 een internationaal gewaardeerd kunstfotograaf, exposeerde door heel Europa en publiceerde foto’s in vooraanstaande fotoblade. Thans lijkt hij schier vergeten. Niet terecht. Hopelijk compenseert mijn blog een beetje.

Ook Claudia

 

Claudia Cardinale is overleden.

Soms moet je jezelf herhalen.

Ik schreef al een keer eerder over Claudia. Ik keek toen naar “De slimste mens”.

Philip Freriks was een beetje verliefd op Claudia Cardinale, bekende hij met enige schroom. In Parijs zat hij een keer bijna naast haar in een restaurant, maar zijn vrouw was erbij. ‘Kom niet aan mijn Claudia’, zei hij tegen Maarten van Rossum, die niet geïnteresseerd is in dit soort schoonheid. Ik ben geïnteresseerd in alle typen schoonheid. Dus ook In Claudia, als is het maar omdat mijn vader een beetje verliefd was op Sophia, waarmee alles weer bij elkaar komt.

Ik blijf mezelf herhalen…

Wel een andere foto gezocht. Passend bij de dag. Voor op het prentje.

Weinig woorden

 

Mary Taylor zingt van blad met mw. Robert H. McAdoo aan de piano, beiden in een lange taffeta-jurk van Vionnet.
Edward Steichen, Vogue, februari 1935.

Edward Steichen maakte foto’s als schilderijen. Ooit zei hij: “Een goede foto is minstens duizend woorden waard, gegevens dat ze begeleid wordt door hooguit tien woorden. Laat ik dus hier maar stoppen voor vandaag. Het zijn er alweer meer dan tien…

Dank je wel Edward!

George Hoyningen-Huene’s adel

Lisa Fonssagrives in een Directoire-kleed van Vionnet, Harper’s Bazaar, 15 maart 1938

George Hoyningen-Huene (1900-1968) was modefotograaf, geboren in Sint-Petersburg in een aristocratische familie. Zijn vader was een Baltische baron, zijn moeder dochter van de Amerikaanse ambassadeur in Rusland. Na de Russische Revolutie van 1917 vluchtte George naar Londen, later vestigde hij zich in Parijs, waar hij zich definitief toelegde op de fotografie. Hij werkte veel samen met Horst P. Horst en werd beïnvloed door het werk van Cecil Beaton. Tussen 1925 en 1935 zou hij veel werken voor de Franse Vogue, na zijn emigratie naar New York in 1935 vooral voor Harper’s Bazaar. Ook zou hij veel Hollywoodsterren fotograferen. Hij overleed in Los Angeles.

George Hoyningen-Huene’s foto’s typeren zich door een klassiek-afstandelijke stijl. Zijn aristocratische herkomst en daarmee de verloren wereld van de Russische adel voortdurend voelbaar in een zekere dedain, gekoppeld aan een onderkoelde erotiek, die doet denken aan het werk van Man Ray en na hem Helmut Newton. Voor mij het summum van de fotografie uit de vorige eeuw. George mag tot de groten worden gerekend. Oordeel zelf.

 

     

  

 

Anita en Ivo

 

Op NPO keek ik naar een documentaire over Anita Ekberg. Het meisje in de Trevifontein. Ivo Niehe liet haar in de jaren negentig vertellen over de film die haar onsterfelijk maakte. Voor de zoveelste keer, maar voor Ivo Niehe maakte dat niet uit. “Verlet nog een keer”. En ze vertelde er met trots over, zo trots als ze was op zichzelf.

Op EBay vind ik een uitgave het het Amerikaanse blad Movieland uit 1955. Anita staat zowel op de cover als op de echterzijde. Ze vragen er nog 70 euro voor, maar dat ga ik er niet aan geven. Ik bewaar haar wel op mijn blog. Dan schaar ik haar toch een beetje bij mijn verzameling schoonheden, zoals Ivo dat deed met beroemdheden.

Misschien lijk ik wel meer op Ivo dan ik vroeger wilde weten. Een makkelijk blog vandaag, niet zoveel diepgang, maar evengoed eentje om trots op te zijn. Why not!

Tegenstrijdig

 

Harold Taylor, “Up in the Hills”, Engeland, 1931

Drie foto’s die ik om een of andere reden opgeslagen heb, in een mapje op mijn ipad. Foto’s gemaakt rond 1930. Aan de vooravond. Er hangt dreiging in de lucht en tegelijkertijd voel ik een serene rust. De meeste mensen proberen hun gevoelens met elkaar in overeenstemming te brengen, maar dat hoeft niet. Gevoelens zijn vaak net zo tegenstrijdig als ons denken. Ook al geven we dat zelden toe. 

Maar dat maakt het er nog niet beter op.

Joseph Sudek, “The Veil of the Temple”, Tsjechoslowakije, 1934

Jan Lauschmann, “Meisje  bij de fontein”, Tsjechoslowakije, 1932

Mooiste

Loretta Swit

Oude herinnering.

Loretta Smit is overleden. ‘Hot Lips’ dus, uit MASH, de televisieserie. Deel van mijn jeugd, hoewel niet mijn humor was. Maar vooruit. Leuke muziek. En toch ook ‘Hot Lips’, natuurlijk.

Terwijl de televisieserie nog liep werd ook de speelfilm MASH uitgezonden, uit 1970, met een andere ‘Hot Lips’: Sally Kellerman. Net als Swit uit 1937, inmiddels ook al ruim drie jaar dood.

Ik zal een jaar of vijftien zijn geweest. Met mijn vrienden discussieerde ik over wie de mooiste was. Ik koos voor Kellerman, al mijn vrienden vonden Swit.

Misschien was ik wel wat recalcitrant. Omdat mijn vrienden wel konden lachen om MASH. En misschien had ik wel wat ongelijk. Wist ik het toen al. Wie zal het zeggen. Oordeel zelf. 

Sally Kellerman

Natassja

 

Natassja Kinski, 1979

Natassja is voor mij een beetje van de eeuwigheid. Een van mijn vroegste erotische herinneringen. Van ver voor het internet. Ik zal er niet over uitweiden. Erotiek bezoedelt, bijna per definitie. Maar Natassja is me lief gebleven. Ze past voor mij in een rijtje met Françoise Hardy, Jane Birkin, prinses Caroline. Namen die horen bij mijn adolescentie. Ze maken deel uit van mijn dromen, die onvervulbaar bleken, wat achteraf misschien ook wel goed was.

En de rest wat hier stond heb ik verwijderd. Voor vandaag is een foto voldoende.